Ελένη...

ΕΛΕΝΗ ΛΑΔΙΑ Ὁ ἀγαπημένος τοῦ ὄντος - δοκίμια για την ποίηση του Δ.Π.Παπαδίτσα

2011-07-10T21:36:00.009+03:00

Επανεκδόθηκε το βιβλίο της Ελένης Λαδιά «Ὁ ἀγαπημένος τοῦ ὄντος» - δοκίμια γιά τήν ποίηση τοῦ Δ.Π.Παπαδίτσα- από τις εκδόσεις Λογεῖον. Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου διαβάζουμε:

Οἱ ποιητικές εἰκόνες τοῦ Παπαδίτσα περικλείουν τό σύμπαν, γιατί, ὡς θά ἔλεγε ὁ Ἡράκλειτος οὔτε λέγουν, οὔτε κρύπτουν, ἀλλά σημαίνουν.

"Στό κάθε βῆμα μιά ἔκρηξη ἐλαιώνα ἔσπαγε σέ διαμαντικά τό μάτι. " Ἄν κινήσουμε μέ τήν δύναμη τῆς φαντασίας μας αὐτές τἰς ποιητικές, πού ἡ κάθε μία σημαίνει κι ἕνα πολυδιάστατο ἐρώτημα, μᾶς ἀποκαλύπτεται ἕνα ἔγχρωμο, ὀργιαστικό σύμπαν, μιά πηγή κρυφή πού ὑποδηλώνεται ἀπό τόν ἦχο της, ἕνα βουνό, ὅπου μέσα του ἐνυπάρχουν ἡ ''κίνηση" καί ὁ "πετρωμένος αἰώνας," καί πάνω ἀπό ὅλα ἡ θαυμάσια ταύτιση τοῦ ἀνθρώπου μέ τά νησιά, τίς πέτρες. τόν ἀέρα καί τά δέντρα.

Ἡ ποίησή του εἶναι συμπαντική, ἀκριβῶς γιατί τό ὑποκείμενο σπάει τά ὅρια τοῦ αὐτισμοῦ του καί διαχέεται σἐ ὅλο τόν ἐνόργανο καί ἀνόργανο κόσμο, σέ ὅλα τά ἀστρικά καί τά γήινα.

Το βιβλίο αυτό – στην πρώτη του έκδοση από τις εκδόσεις Imago (1984) – υπήρξε αφορμή γνωριμίας με την συγγραφέα αλλά και οδός κατανόησης της ποίησης του Δημήτρη Παπαδίτσα. Καρπός του ανταμώματός αυτού υπήρξε η εργασία μου «Δ.Π.Παπαδίτσας – “Εν Πάτμω” - Θρησκευτικό συναίσθημα και Αποκαλυπτικό μήνυμα». Από αυτή την εργασία -και ύστερα από αίτημα ανώνυμης φίλης του ιστολογίου να δημοσιεύσω και άλλα ποιήματα του Δημήτρη Παπαδίτσα - επιλέγω να μεταφέρω εδώ απόσπασμα του 1^ου Κεφαλαίου στο οποίο εκτός από την εργογραφία του ποιητή περιέχονται και αρκετά ποιήματά του.

Ο Ποιητής και το έργο του.

Διαβάζοντας το λόγο του Παπαδίτσα, είτε ποιητικό είτε δοκιμιακό, πρέπει να επιτρέψουμε στο σώμα μας να λειτουργήσει ως αντηχείο.«Η ποίηση του», αναφέρει η Ελένη Λαδιά, «μαγεύει παράξενα με τη γλωσσοπλαστική της δύναμη και τη θαυματουργή ηχητική της, που είναι ανεξάρτητη, εν πολλοίς, από την κατανόηση ή όχι του περιεχομένου». Ο «επουράνιος αυτός αντίλαλος», διαφαίνεται νωρίς και μας προϊδεάζει για «μια ποίηση που γυρεύει το ίδιο της το βάθος και πάσχει ανιχνεύουσα να απεικονίσει την ουσία της φύσης στην αιώνια ροή της», μια ποίηση που δε μπορεί να «υπακούσει σε πρότυπα και καλλιτεχνικούς κανόνες.»

Το 1941 γράφει μέσα σε άλλα ο δεκαεννιάχρονος τότε ποιητής στο «ΘΕΜΑ», ποίημα του χαρισμένο στον ηθοποιό Αθηνόδωρο Προύσαλη συντοπίτη των νεανικών του χρόνων στη Νίκαια του Πειραιά:

[…]

Τι κύματα τι λίμνες τι πλωτά ποτάμια

Γράφουν στης γης την πίκρα του καιρού το χάρτη

Όσο κι αν σπέρνονται στη σκέψη δροσεράνθια

Κι όσο κι αν φτιάνει αυλούς η μοίρα από καλάμια

Πάντα θα κρύβεται από μας ένα κατάρτι.

Στα 1943 εκδίδεται η συλλογή «ΤΟ ΦΡΕΑΡ ΜΕ ΤΙΣ ΦΟΡΜΙΓΓΕΣ»

Από τον τίτλο διαφαίνεται μια πρώτη ελπίδα συγγένειας με την αρχαία Ελλάδα και η αρχή μιας ποιητικής σχέσης διαλεκτικής που θα τελειώσει με το θάνατό του ποιητή. «Η αρχαία Ελλάδα πάντα κυοφορείται μέσα στο παροντικό όραμα του Παπαδίτσα» λέει η Ελένη Λαδιά στο βιβλίο της «Ποιητές και αρχαία Ελλάδα», «όχι με τη μορφή της Σικελιανικής μεγαλοστομίας, μήτε με τη Σεφερική μορφή κάποιας οδυνηρής μνήμης, που πάνω της μετριέται το πενιχρό παρόν. Στην ποίησή του η αρχαία Ελλάδα είναι ένας ζων οργανισμός. Η αγάπη του γι αυτήν δεν είναι μονόπλευρη, η σχέση είναι κάθε φορά και άλλη, ποικίλη, όπως ποικίλες είναι οι εκδηλώσεις του ζωντανού.»

Οι βραδινές ρανίδες

Ωράισαν

τον ανώνυμο άνεμο

Τον ευκάλυπτο

Με το γυμνό φλοιό

Αναπνέει τ’ όνομά σου

Κεντρί της σιωπής

Άχρωμη αγάπη

Δική σου η πανοπλία

Το στήθος μου διαλύθηκε

Σε καθρεφτάκια

Χιλιάδες είδωλα.

Ακόμη στο ποίημα «ΑΦΗΓΗΣΗ» στον Έκτορα Κακναβάτο, γράφει:

[…]

Από ψηλά θα κατεβώ στο χάος της αγκαλιάς σου. Στην

παλάμη μου μια πόλη που βυθίζεται σε γιούλια. Χρόνια πέ-

ρασαν από τότε που η συνάντηση του δρόμου μοίρασε τη

ματιά μας σε δύο άσπρους κρίνους. Το πλατύφυλλο καθώς

έπεσε χάμου γκρεμίστηκαν τα πάντα. Μα τι ωραία χαλά-

σματα με ορχήστρες σκελετών στα οκνά παράθυρα. Τρία

σαράβαλα ανθογυάλια χάσκουν στο κενό.

Τι θα μας φέρεις από το άπειρο της φλέβας σου. Δε θέλουμε

τίποτα μας φτάνουν το αειθαλές σου βλέμμα και το λάβαρο

της γύμνιας σου. Εδώ είμαστε με τα σήμαντρα του ύφους κομπορρημονούντα στους ανέμους αλαφριοί και στίλβουμε

σα χαλίκια. Το λιμάνι δε θα το θυμόμαστε πια, το βίντσι

έγινε ράμφος αρπαχτικού ορνέου. Μακάριος ο ερχομός σου

με σκονισμένα ρούχα απ’ τη Σαχάρα και το Νείλο.

Εσύ ανάστημα της πιο κρυφής φωνής κατά που με ταξι-

δεύεις κατά που με πίνεις τριανταφυλλιές περίλυπες που

αφουγκράζονται τα εμβατήρια της δροσιάς;

Σωστά πολύ σωστά τα λύτρα τώρα πάρε πίσω τη φτερούγα

σου πάρε πίσω το γέλιο σου εμένα δε μου φτάνουν.

Ακολουθούν οι συλλογές «ΕΝΤΟΣ ΠΑΡΕΝΘΕΣΕΩΣ Ι & ΙΙ»

1945-1949,

Από το ποίημα «ΒΛΑΔΙΜΗΡΕ» ένα απόσπασμα:

(Βλαδίμηρος είναι ο αδελφός του ποιητή, που τον Αύγουστο του 1944 σε ηλικία 15 χρονών συνελήφθη από τους Γερμανούς και εστάλη όμηρος σε στρατόπεδο της Γερμανίας)

[…]

Πολλές φορές γελώ με τη συνήθεια π.χ. χτες το πρωί

Είχαμε στο τραπέζι ένα φλιτζάνι τσάι παραπανίσιο

Τότε βούτηξα το ψωμί μου στην απέραντη πίκρα του

Κι έτρωγα χωρίς να μπορώ να χορτάσω. Σκέψου τη ζωή μου

Αυτό το βερίκοκο στα δόντια της απουσίας.

Το 1951 εκδίδεται η συλλογή «Η ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ (Σχέδιο για ελεύθερη σύνθεση)» και το 1953 «Η ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ»

VIIΙ

Αύριο πηγαίνω στην Κόρινθο, σκέφτομαι το λεωφορείο που θα φτάσει βαρύ

Από σήμερα βουίζει στην καρδιά μου η Κόρινθος

Έτοιμες κιόλας οι χαραμάδες

Κι ένα γαλάζιο φως καταμεσής βυζαντινού μπορντέλου

Πέντε πόρνες μαλώνουν ή χορεύουν

Μη μ’ αγγίσουν το σώμα, καλά θα ‘μαι κει γεμάτος ασπρίλα και μια μόνη σκέψη μου

Κυνηγημένη χανούμ στη βία της να σπάει πιθάρια ( ποιος φανταζόταν

Τόσα πουλιά στα πιθάρια) σκαρφαλωμένη στις οροφές των μουσείων

Αν αύριο δεν πάω στην Κόρινθο

Θε μου πώς θα ιδώ σακατεμένα τα χέρια μου

Πώς θα υποφέρω σ’ όλη τη ζωή τα γοτθικά καμπαναριά

Αύριο να φύγει τούτο το ταξίδι απ’ το πετσί μου

Να λυτρώσω το κορμί μου απ’ το ταξίδι

Να το τρίψω πάνω στον αγέρα όπως θαμπό μαργαριτάρι σε μάλλινο ύφασμα

Έτσι να φτάσω στην Κόρινθο μισός άνθρωπος μισός διαδρομή

Και στη μέση άγριο μελίσσι θυμωμένο.

Το 1955 εκδίδεται η συλλογή «ΤΟ ΠΑΡΑΘΥΡΟ»

ΙΙ

[…]

Ποιος μπορεί ν’ αμφιβάλλει

Η έλευσή σου είναι πριν από σένα

Πριν από την έλευση είναι ο νους

Πριν από το νου ένα δάσος που μας περιμένει

Πριν από το δάσος ένας ύμνος

Πριν από τον ύμνο ένας νεκρός

Πριν απ’ το νεκρό είμαι εγώ

Που προσπαθώ Κύριε να σε συνηθίσω

Να σου προσφέρω την αναστάτωσή μου

Κι εσύ να μου αποδώσεις τη νύχτα μου

Την ήσυχη τη γιομάτη πουλιά κι άγρια ζώα

Και σκοτεινές πλεκτάνες του μέλλοντος που συνεδριάζουν

Κι εγώ Κύριε να σε συνηθίζω

Να σου λέω κάθε πρωί τα μυστικά μου

Να μη σου ζητώ τίποτα και να μου δίνεις τα πάντα.

Το 1956 εκδίδεται η συλλογή «ΝΥΧΤΕΡΙΝΑ».

Απόσπασμα από το ποίημα «ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ»

Δε σκέφτηκες ότι μια νύχτα κρυφά

Στις μύτες των ποδιών μου

Πήρα όλα τα οστά μας

Και τα βούτηξα-ας μην το μάθουν σε παρακαλώ

Στο φεγγάρι

Τώρα ας τραγουδήσουμε το φεγγάρι

Κανείς δε θα μας πει ότι το περιέχουμε σαν έμβρυο

[…]

Και τότε μ’ έκπληξη οι συγγενείς οι φίλοι εμείς οι ίδιοι ακόμα

Θα πηγαίνουμε το φεγγάρι περίπατο

Θα το τραγουδάμε και θα μας τραγουδάει

Θα το ‘χουμε στα χέρια μας

Στο μυαλό μας στη συνήθεια να ξυπνάμε πρωί

Δε γίνεται λόγος για τη σκέψη

Αυτή ανέκαθεν είναι το φεγγάρι…

Στους δύο αυτούς τελευταίους στίχους μπορούμε να παρατηρήσουμε τη συμπύκνωση στο λόγο του ποιητή. Η αφοριστική ποίηση του όπως αναφέρει η Ελένη Λαδιά «επιφανειακά παρουσιάζει μια αδυναμία σύνθεσης ή ολοκλήρωσης, με την έννοια που δίνουμε στις συνθέσεις όπως Ο Αλαφροΐσκιωτος του Σικελιανού λόγου χάρη ή ο Δωδεκάλογος του γύφτου του Παλαμά […] Αυτό που βασικά φαίνεται να τον ενδιαφέρει είναι η υποδήλωση εκείνου του στοιχείου που κυοφορείται σ’ όλες τις εποχές και που εκφράζεται μονάχα περιγραφικά ή καλύτερα ανέκφραστα […] Ποιο παραστατικά, σημασία για την αφοριστική σκέψη έχει η ουσία της άμμου λόγου χάρη παρά η άμμος σαν χρησιμοποιούμενο υλικό, για να φτιάξεις οικίσκους ή μεσαιωνικούς πύργους, που άλλωστε αλλάζουν με τις αισθητικές των εποχών. Η ανώτερη εκφραστική αυτής της αφοριστικής σκέψης, που κύριο εκπρόσωπό της έχουμε την ποίηση του Παπαδίτσα, είναι η συμπύκνωση.» Συμπύκνωση, όχι με την έννοια της αφαίρεσης αλλά με την έννοια της δεύτερης σκέψης ως αποτέλεσμα ποιοτικής επεξεργασίας.

Θα κατανοήσουμε την έννοια της συμπύκνωσης αν τη μελετήσουμε ως βαθύτατο συστατικό της ανομοιοκατάληκτης παραδοσιακής ποίησης -του βουνίσιου δηλαδή τραγουδιού- ή της Κρητικής Μαντινάδας, προϊόντων βαθιάς και πολλαπλής ποιοτικής επεξεργασίας που ο χρόνος και η λαϊκή σοφία παρήγαγαν.

Στο δοκίμιο του «Σκέψεις για τη γλώσσα και τη γλώσσα μου» ο Παπαδίτσας, σχεδόν αξιωματικά, αναφέρει: «Ένας ποιητής, ό,τι έχει να πει το λέει με την ποίησή του. Θα έλεγα μάλιστα ότι δεν το λέει αλλά το δείχνει. Η ποιητική γλώσσα είναι συγχρόνως νόηση, εικόνα, ψυχικός αναπαλμός, αυτόματη αντίληψη, αισθητηριακή ή αισθητική ανάπλαση του γεγονότος, παρών χρόνος διαστελλόμενος ή συστελλόμενος μέσα σε μια διάρκεια χωρίς πέρατα.»

Από τη συλλογή «ΟΥΣΙΕΣ α΄& β΄» 1959-1961

«ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΜΗΝ ΥΠΑΡΧΕΙΣ;»

Ας αφήσουμε τη σκέψη να ονειρεύεται το φως των πραγμάτων

Ας αφήσουμε τα πράγματα επάνω στην ακίνητη σκιά τους να μετρούν το χρόνο

Να εκμηδενίζουν μιαν αιώνια συνάντηση και όλες τις πράξεις μας

Εκείνες που ξεχνάμε και μόνο το όνειρο μας τις υπενθυμίζει

Κι εκείνες που μας περικλείουν με χάρη τάφου

Θυμηθείτε τα δέντρα τα γεμάτα ουσίες αφώτιστες από τα παραμύθια μας

Τα δέντρα που μας τρόμαζαν όταν η μέρα έφευγε

Με τις πέτρες της τους ίσκιους κι όλα της τα υπάρχοντα

Ας αφήσουμε τη σκέψη, άλλοτε μαχαίρι κι άλλοτε φιλικός χαιρετισμός να ζεσταίνεται στο μυαλό…

Ας αφήσουμε τα χέρια κι όλα μας τα άλλα μέλη στον προορισμό τους

Να υποπτεύονται ότι μας κάνει να ζούμε μ’ έναν τρόπο καταπληκτικό

[…]

Εγώ ανήκω σ’ εκείνους που μέσα τους η αστροφεγγιά φυσάει

Τα χέρια μου που ταξιδεύουν είναι από ήχο

Η όραση μου είναι από φυτό

[…]

Με τις κλέφτρες εποχές που του τρων τα φύλλα

Και τους διαβάτες που το ξεριζώνουν

Στη φλόγα του μεσημεριού ξεραίνεται

Τελειώνοντας το άσμα του που του το είπε ο δημιουργός

Πώς είναι δυνατόν να μην υπάρχεις εσύ;

Ως χθες η θέρμη σου έδινε στο αίμα μου ανδρεία

Ήταν η θέρμη της ίδιας καλοκαιριάτικης ημέρας

Ρεμβώδη τα μάτια σου περνούσαν ημέρες θλίψεων

Ήσουν ηχείο

Τα επεισόδια της ζωής πότιζαν το άνθος της πείρας

Ο ήλιος δεν ήταν ήλιος στις στέγες των σπιτιών

Η σκέψη προορισμός και ανάγκη

Το καθήκον ιδιότης όλων των πραγμάτων

[…]

Πώς είναι δυνατόν να μην υπάρχεις εσύ;

Το 1963 κυκλοφορεί η συλλογή «ΠΟΙΗΣΗ 1 (1941-1963)», το 1964 το «ΕΝ ΠΑΤΜΩ», το 1966 το «ΕΝ ΠΑΤΜΩ ΚΑΙ ΔΥΟ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ»

«ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΠΡΩΤΗ»

Άγριο το στόμα της επιθυμίας ανοίγει το σκοτάδι του

Ένα σκοτάδι χρωματιστό, η θεία κραυγή σπάζει την πέτρα του

Κι αναβρύζει τ’ όνειρο

Ήταν η αυγή εκείνο που μ’ έτρωγε γύρω-γύρω και οι σπίθες μου φώτιζαν τα σκοτάδια

Σκοτάδια πριν απ’ τη γέννηση

Και ξανά σκοτάδια μέσα στα φώτα της βαθιάς λογικής

Που μου ανυψώνει τη ζωή μέχρι τη σκόνη μιας πρόνοιας

Και μου βγάζει τα μάτια και μου κόβει τα χέρια για να πετώ

Ά δυσοίωνη θλίψη στον ουρανό σου

[…]

Απ’ το μυαλό μου δε βγήκε ποτέ ένα ολόκληρο ζώο

Ποτέ η εκτυφλωτική δέσμη του ασήμαντου που είναι ακέραιος ύμνος

Και ποτέ ένα ολόκληρο νησί με τραγουδιστές λακκούβες αλατιού και ταπεινούς θάμνους πρωινής χαράς μελισσιών

[…]

Δεν έμαθα τίποτα, πηγαίνω χιλιοτρυπημένος απ’ τον αέρα αιώνιος και αγαπημένος του όντος

Το 1970 κυκλοφορεί η συλλογή «ΟΠΩΣ Ο ΕΝΔΥΜΙΩΝ»

ΙΙ

Κι αυτή τη νύχτα και την άλλη νύχτα

Που πιάνεται ένας άνθρωπος απ’ την ψυχή και κάποιο χέρι τον σπέρνει στους δρόμους

[…]

Έτσι όπως ήμουν εξουθενωμένος στα σαρανταεφτά μου χρόνια με μια αγάπη τώρα να σαπίζει σ’ άγνωστα βαθουλώματα φιλιών

Ξεκίνησα από ένα παράθυρο με θρυμματισμένο φως και μες στη νοτισμένη άσφαλτο τρύγησα όλο μου το είναι

[…]

Ζήτησα από παντού ακόμα κι από τα αποφάγια ενός οράματος

Τη λίγη πιθανότητα (έστω κι αδυναμία) να προφέρω το πρώτο γράμμα κάθε πράγματος

Το Θήτα

«Το θήτα, πρώτο γράμμα κάθε πράγματος, η μεγάλη πύλη που οδηγεί σε φώτα και αδιέξοδα, ο θυρεός του μέλλοντος (μόριο θα), θεός, θάνατος, θέσφατο, θαύμα, θάλασσα, θεώρημα, θύρα, θυσία, θάρρος, ερμηνεύουν κάπως αυτούς τους βαρυσήμαντους και συνάμα οδυνηρούς στίχους», αναφέρει η Ελένη Λαδιά στο βιβλίο της «Ποιητές και Αρχαία Ελλάδα»

Η συλλογή «ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΚΑΙ ΕΝΔΈΚΑΤΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ» κυκλοφορεί το 1972

«ΕΝ ΠΑΤΜΩ ενδέκατη παραλλαγή»

Μια λέξη όρχηση

και μια ησυχία…

Μιλάει μια συλλαβή «ήρθα»

άλλη «πώς το λένε το δέντρο»

άλλη «πλάσμα»;

Πάρ’ το κόψ’ το άναψε

το σβήσ’ το

το είδωλο το

μέσα σου λωτό

μέσα σου άστρο

ΙΙ

Μιλάει εκείνο

το μέσα κι απ’ έξω κρύο

εκείνο που αρχίζει με κεραυνό

αρχίζει με άσπρο

άσπρο σπαρτό

άσπρο νερό κι άσπρη

σπορά

Όταν μιλάει εκείνο

της τομής της ρωγμής της αιθάλης

το κρώζον πτηνό

η ανάστροφη δύση

της ακριβής μας νήσου

που είναι πυράκτωση και σύννεφο

ταλαντευόμενο

και ύφαλος

Εκείνο όταν μιλάει

κι ανοίγει θύρες στα πλευρά μου

και βγαίνει ότι ποτέ

ο ουρανός δε μου ‘δωσε

το υπερπέραν του

τη σκόνη του

το δέντρο του

Η «ΠΟΙΗΣΗ 2 (1964-1974)» κυκλοφορεί το 1974, η «ΕΝΑΝΤΙΟΔΡΟΜΙΑ» το 1977,ο «ΔΥΟΕΙΔΗΣ ΛΟΓΟΣ» το 1980

Από εκεί απόσπασμα από το ποίημα «ΠΥΘΙΑ» αφιερωμένο στην Ελένη Λαδιά

[…]

ε΄

Τι να μου δώσεις τι να μου πάρεις

έξω απ’ τα μάρμαρα έχω λιγνέψει

ύψη αν ανάψει ο νους και μου γνέψει

πες ξυλοκόπος πες λιθοξόος

έαρ και δέλεαρ τρικυμία σχεδία

σώος ο πνιγμένος, πνιγμένος ο σώος

Κίρκη Πελειάδες Συμπληγάδες Σχερία[1].

«Πάντως, όπως και ότι και να συμβαίνει με τον Παπαδίτσα ως ποιητή», λέει ο Ανδρέας Καραντώνης στο «Προσωπικό», «αυτός ο τόσο εσωτερικά πνευματικός και ψυχικός δεσμός του με την πολύμορφη γητειά, που είναι η ελληνική αρχαιότητα, είναι κάτι το μόνιμο. Μια πηγή διάρκειας που σ’ αυτήν οφείλει -και του οφείλουμε- μερικές από τις ωραιότερες επαναβιώσεις του αρχαίου ελληνικού μύθου μέσα στη σύγχρονη αίσθηση.»

Το 1983 εκδίδεται η συλλογή του «Η ΑΣΩΜΑΤΗ»

(ελευσίνιο)

Ήταν τα μάρμαρα ήταν η σκόνη ήταν Νεΐθ Αθώρ[2]

ΙΕΡΟΦΑΝ[…] ΚΕΛΕΥΘΑ ΜΙΝ

ΔΗΜΩ ΜΕΓΑΡ[…];

Ήταν παρόχθια μυστικά;

ήταν τα χνάρια μου ακριβώς στα χνάρια σου;

ήταν το μυστικό απ’ το μυστικό;

η αίσθηση μέσα απ’ την αίσθηση;

Ήταν ότι ακριβώς ήμουν εσύ:όργιο αγαθό, στάχυ, πομπή;

το χέρι εκείνο που άγγιζε κι έπεφτε αιθάλη;

Η συκιά μέσα απ’ τη συκιά ο καρπός;

τα βήματα μέσα απ’ τα βήματα τα πόδια;

(αχ αυτά που πάτησαν

φωτιές

και μια ήταν σκιές και μια ήταν άνθια)

Ήτανε συκοβλάσταρο σε δράκου στόμα; πώς να ξεχάσω

του Αυγούστου το πλουτώνιο άντρο;

πώς τις αγέλαστες πλουτώνιες πέτρες

πώς το νερό πώς την αράχνη πώς το παρθένιο φρέαρ;

Πώς το φιλί που δεν σ’ αντάμωσε

και πώς εγώ ο ηλιογδαρμένος σ’ έχασα απ’ τα μάτια;

Το 1984 εκδίδεται το μελέτημα «ΩΣ ΔΙ ΕΣΟΠΤΡΟΥ (σκέψεις και αποσπάσματα, σχεδιάσματα, απαντήσεις)»

Το 1986 εκδίδεται η τελευταία του ποιητική συλλογή, «ΤΟ ΠΡΟΕΟΡΤΙΟΝ».

Τα ποιήματα που άφησε, φεύγοντας αιφνίδια, το 1987 συγκεντρώθηκαν υπό τον τίτλο «ΚΑΤΑΛΟΙΠΑ». Μαζί με το υπόλοιπο έργο του κυκλοφόρησαν το 1997 στο συγκεντρωτικό τόμο «Δ.Π.ΠΑΠΑΔΙΤΣΑ ΠΟΙΗΣΗ».

Ποιήματα του μεταφράστηκαν στα Γαλλικά, Αγγλικά, Ιταλικά, Πολωνικά, Ολλανδικά, Φλαμανδικά, Ουγγρικά, Ρώσικα, Ισπανικά.

Τιμήθηκε δύο φορές με το Α΄ Βραβείο ποιήσεως, 1964 & 1981 και το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών (Ίδρυμα Ουράνη), 1984.

Το 1985 τιμήθηκε με μετάλλιο από το Δήμο της Νίκαιας.

Υπήρξε μέλος της Επιτροπής Απονομής Κρατικών Βραβείων, 1974 και της Εταιρίας Ελλήνων Λογοτεχνών.

Εκτός του ποιητικού έργου του μετέφρασε: «IVAN GOLL από τα Γερμανικά» το 1959 και το 1961, «ΟΡΦΙΚΟΥΣ ΥΜΝΟΥΣ» & «ΟΜΗΡΙΚΟΥΣ ΥΜΝΟΥΣ» το 1984, μαζί με την Ελένη Λαδιά.

Συνεργάστηκε με περιοδικά και εφημερίδες, δημοσιεύοντας σκέψεις, κείμενα για την ποίηση και κριτικές.

Υπήρξε, μαζί με τον Επαμεινώνδα Γονατά, συνεκδότης της περιοδικής έκδοσης «ΠΡΩΤΗ ΥΛΗ» 1958-1959.

Πολύτιμος καρπός της φιλίας και της συνεργασίας τους οι επιστολές του Δ.Π.Παπαδίτσα (γραμμένες κυρίως από την Πάτμο και τη Λέρο το 1962-1963) οι οποίες συγκεντρώθηκαν το 2000 από τον Χρήστο Αστερίου και εκδόθηκαν υπό τον τίτλο: «Να μου γράφεις έστω και βαδίζοντας»

Σ΄ αυτές τις επιστολές περιλαμβάνεται, νωπό ακόμη, το πρόχειρο σχεδίασμα των πρώτων στίχων και το χρονικό της ολοκλήρωσης του «Εν Πάτμω», μιας από τις σημαντικότερες συνθέσεις του Παπαδίτσα.

Ελένη Λιντζαροπούλου

[1] Κίρκη: Θεά-Μάγισσα, πρόσωπο της Οδύσσειας, κόρη του Ήλιου και της Πέρσης, αδελφή του Αιήτη του πατέρα της Μήδειας.

Πελιάδες: Οι κόρες του βασιλιά της Ιωλκού Πελία, που υπνωτισμένες απ’ τη Μήδεια σκότωσαν τον πατέρα τους.

Συμπληγάδες: Πέτρες που από τον Αργοναυτικό μύθο τοποθετούνται στην έξοδο του Βοσπόρου. Συγκρούονταν μεταξύ τους και κατέστρεφαν τα διερχόμενα πλοία.

Σχερία: Το νησί των Φαιάκων. Κατά τον Όμηρο βρισκόταν στην τελείωση του κόσμου.

[2]Νεΐθ - Αθώρ: Θεές της Αιγυπτιακής Μυθολογίας. Η Νεΐθ ήταν Θεά των Παραδείσων, του τόπου με τα καλάμια, όπου καλλιεργείται άφθονο το στάρι- καρπός σύμβολο της ψυχής-. Η Αθώρ, άλλοτε χθόνια και άλλοτε ουράνια θεότητα, συμβόλιζε τη Μητέρα. Συχνά ζωγραφίζεται ως αγελάδα και θεωρείται προστάτης της πόλης των νεκρών. Όποιος θηλάσει το γάλα της θα αντιμετωπίσει με δύναμη τις δυσκολίες του Κάτω Κόσμου.

Πορεία

2011-06-28T13:51:00.000+03:00

Ξεπερνούσαμε το αδύνατο

ανεμίζοντας

τη θρασύτητα σε σχήμα νιότης.

Κόκκινη να την ντραπεί

η Άνοιξη που θα έρχεται

Μενεξεδιά να αγριεύει

την συνήθεια

Λαδί να κανακεύει

τα χαμομήλια.

Αναδυθήκαμε

μέσα από μαραμένες μνήμες

σώματα κιτρινισμένα

απ’ την ανέχεια

υγροί

διάπλατοι

γρατζουνισμένοι από το φως

χωρίς αιδώ

καταντίκρυ στην άγρια σπορά

των επιθυμιών

νοτίζοντας τις ιερές κρύπτες της αντοχής.

Όμοιοι λες και άλλοι ταυτόχρονα

μα πάντα υποταγμένοι στην αλήθεια.

Σήμερα βραχνιάζουν οι σκιές μας

ασπόνδυλη άχνα

μιας πικραμένης

παραδοχής.

Ε.Λ.

30 Οκτωβρίου 2010

Τίποτα...

2010-01-29T00:51:00.001+02:00

Ελένη...

2009-08-05T08:19:00.013+03:00

Κάνεις το κορμί σου φεγγάρι κι έρχεσαι τον Αύγουστο,
χορεύοντας τον άγιο ρυθμό ξεκινάς τη νύχτα
Ελένη
Ελένη Ελένη
το πιο πικρό ελληνικό όνομα, μια κλειστή ελπίδα όλη
και μια θάλασσα σφιχτή σαν πέτρα.

Ελένη

Διονύσης Καρατζάς

"Πάντα σου υπήρξες καμωμένη από πηλό και άνεμο..."

Στην Ελένη Λαδιά

Με την πρώτη σταγόνα της βροχής σκοτώθηκε το κα-
λοκαίρι
Μουσκέψανε τα λόγια που είχανε γεννήσει αστροφεγγιές
Ολα τα λόγια που είχανε μοναδικό τους προορισμόν Ε-
σένα!
Κατά που θ' απλώσουμε τα χέρια μας τώρα που δε μας
λογαριάζει πια ο καιρός
Κατά που θ' αφήσουμε τα μάτια μας τώρα που οι μακρι-
νές γραμμές ναυάγησαν στα σύννεφα
Τώρα που κλείσανε τα βλέφαρά σου απάνω στα τοπία
μας
Κι είμαστε - σα να πέρασε μέσα μας η ομίχλη -
Μόνοι ολομόναχοι τριγυρισμένοι απ' τις νεκρές εικόνες σου.

Με το μέτωπο στο τζάμι αγρυπνούμε την καινούργια οδύνη
Δεν είναι ο θάνατος που θα μας ρίξει κάτω μια που Εσύ
υπάρχεις
Μια που υπάρχει αλλού ένας άνεμος για να σε ζήσει ολά-
κερη
Να σε ντύσει από κοντά όπως σε ντύνει από μακριά η ελ-
πίδα μας
Μια που υπάρχει αλλού
Καταπράσινη πεδιάδα πέρ' από το γέλιο σου ως τον ήλιο
Λέγοντάς του εμπιστευτικά πως θα ξανασυναντηθούμε
πάλι
Οχι δεν είναι ο θάνατος που θ' αντιμετωπίσουμε
Παρά μια τόση δα σταγόνα φθινοπωρινής βροχής
Ενα θολό συναίσθημα
H μυρωδιά του νοτισμένου χώματος μέσ' στις ψυχές μας
που όσο παν κι απομακρύνονται

Κι αν δεν είναι το χέρι σου στο χέρι μας
Κε αν δεν είναι το αίμα μας στις φλέβες των ονείρων σου
Το φως στον άσπιλο ουρανό
Κι η μουσική αθέατη μέσα μας ώ! μελαγχολική
Διαβάτισσα όσων μας κρατάν στον κόσμο ακόμα
Είναι ο υγρός αέρας η ώρα του φθινοπώρου ο χωρισμός
Το πικρό στήριγμα του αγκώνα στην ανάμνηση
Που βγαίνει όταν η νύχτα πάει να μας χωρίσει από το φως

Πίσω από το τετράγωνο παράθυρο που βλέπει προς τη
θλίψη
Πσυ δε βλέπει τίποτε
Γιατί έγινε κιόλας μουσική αθέατη φλόγα στο τζάκι χτύ-
πημα του μεγάλου ρολογιού στον τοίχο
Γιατί έγινε κιόλας
Ποίημα στίχος μ' άλλον στίχο αχός παράλληλος με τη
βροχή δάκρυα και λόγια
Λόγια όχι σαν τ' άλλα μα κι αυτά μ' ένα μοναδικό τους
προορισμόν : Εσένα!

Ελένη

Οδυσσέας Ελύτης

Μερικοί λένε ότι το λαμπρότερο πράμα πάνω στη μαύρη γης είναι ένας στρατός ιππέων, κι άλλοι ένας στρατός πεζών ―εγώ όμως λέω πως το λαμπρότερο είναι ό,τι λάχει ν' αγαπά καθείς.
Και τούτο γίνεται πολύ εύκολα κατανοητό στους πάντες. Λόγου χάριν, εκείνη που ξεπέρασε κάθε άλλο πλάσμα στην ομορφιά, η περίφημη Ελένη, εγκατέλειψε τον άντρα της, άρχοντα στους άρχοντες, κι έκαμε πανιά για την Τροία, χωρίς να νοιαστεί για την κόρη της ή για τους αγαπημένους της γονείς ―η Κύπριδα την ξεστράτισε αιφνιδιαστικά·
κι εύκολα την έπεισε … και αλαφρά… όπως τώρα μου θύμισε την Ανακτορία που λείπει στην ξενιτιά.
Το αγαπημένο της το βήμα θα προτιμούσα να 'βλεπα εγώ, και τη λαμπρή ακτινοβολία του προσώπου της, παρά τα άρματα όλα των Λυδών κι όλους τους πολεμιστές του κόσμου να μάχονται πάνοπλοι και πεζοί.

Σαπφώ

ΕΛΕΝΗ

ΤΕΥΚΡΟΣ ... ες γην εναλίαν Κύπρον ου μ' εθέσπισεν
οικείν Απόλλων, όνομα νησιωτικόν
Σαλαμίνα θέμενον της εκεί χάριν πάτρας.
..............................................................
ΕΛΕΝΗ: Ουκ ήλθον ες γην Τρωάδ' , αλλ' είδωλον ήν.
.............................................................
ΑΓΓΕΛΟΣ: Τι φής;
Νεφέλης άρ' άλλως είχομεν πόνους πέρι;

ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ,ΕΛΕΝΗ

"Τ' αηδόνια δε σ' αφήνουνε να κοιμηθείς στις Πλάτρες''.

Αηδόνι ντροπαλό, μες στον ανασασμό των φύλλων,

σύ που δωρίζεις τη μουσική δροσιά του δάσους

στα χωρισμένα σώματα και στις ψυχές

αυτών που ξέρουν πως δε θα γυρίσουν.

Τυφλή φωνή, που ψηλαφείς μέσα στη νυχτωμένη μνήμη

βήματα και χειρονομίες^.δε θα τολμούσα να πω φιλήματα^.

και το πικρό τρικύμισμα της ξαγριεμένης σκλάβας.

"Τ' αηδόνια δε σ' αφήνουνε να κοιμηθείς στις Πλάτρες".

Ποιες είναι οι Πλάτρες; Ποιος το γνωρίζει τούτο το νησί;

Έζησα τη ζωή μου ακούγοντας ονόματα πρωτάκουστα:

καινούργιους τόπους, καινούργιες τρέλες των ανθρώπων

ή των θεών^.

η μοίρα μου που κυματίζει

ανάμεσα στο στερνό σπαθί ενός Αίαντα

και μιαν άλλη Σαλαμίνα

μ' έφερε εδώ σ' αυτό το γυρογιάλι.

Το φεγγάρι

βγήκε απ' το πέλαγο σαν Αφροδίτη^.

σκέπασε τ' άστρα του Τοξότη, τώρα πάει να 'βρει

την καρδιά του Σκορπιού, κι όλα τ' αλλάζει.

Πού είναι η αλήθεια;

Ήμουν κι εγώ στον πόλεμο τοξότης^.

το ριζικό μου, ενός ανθρώπου που ξαστόχησε.

Αηδόνι ποιητάρη,

σαν και μια τέτοια νύχτα στ' ακροθαλάσσι του Πρωτέα

σ' άκουσαν οι σκλάβες Σπαρτιάτισσες κι έσυραν το θρήνο,

κι ανάμεσό τους-ποιος θα το 'λεγε-η Ελένη!

Αυτή που κυνηγούσαμε χρόνια στο Σκάμαντρο.

Ήταν εκεί, στα χείλια της ερήμου^. την άγγιξα, μου μίλησε:

"Δεν είν' αλήθεια, δεν είν' αλήθεια" φώναζε.

"Δεν μπήκα στο γαλαζόπλωρο καράβι.

Ποτέ δεν πάτησα την αντρειωμένη Τροία".

Με το βαθύ στηθόδεσμο, τον ήλιο στα μαλλιά, κι αυτό

το ανάστημα

ίσκιοι και χαμόγελα παντού

στους ώμους στους μηρούς στα γόνατα^.

ζωντανό δέρμα, και τα μάτια

με τα μεγάλα βλέφαρα,

ήταν εκεί, στην όχθη ενός Δέλτα.

Και στην Τροία;

Τίποτε στην Τροία-ένα είδωλο.

Έτσι το θέλαν οι θεοί.

Κι ο Πάρης, μ' έναν ίσκιο πλάγιαζε σα να ήταν πλάσμα

ατόφιο^.

κι εμείς σφαζόμασταν για την Ελένη δέκα χρόνια .

Μεγάλος πόνος είχε πέσει στην Ελλάδα.

Τόσα κορμιά ριγμένα

στα σαγόνια της θάλασσας στα σαγόνια της γης^.

τόσες ψυχές

δοσμένες στις μυλόπετρες, σαν το σιτάρι.

Κι οι ποταμοί φουσκώναν μες στη λάσπη το αίμα

για ένα λινό κυμάτισμα για μια νεφέλη

μιας πεταλούδας τίναγμα το πούπουλο ενός κύκνου

για ένα πουκάμισο αδειανό, για μιαν Ελένη.

Κι ο αδερφός μου;

Αηδόνι αηδόνι αηδόνι,

τ' είναι θεός; τι μη θεός; και τι τ' ανάμεσό τους;

"Τ' αηδόνια δε σ' αφήνουνε να κοιμηθείς στις Πλάτρες".

Δακρυσμένο πουλί,

στην Κύπρο τη θαλασσοφίλητη

που έταξαν για να μου θυμίζει την πατρίδα,

άραξα μοναχός μ' αυτό το παραμύθι,

αν είναι αλήθεια πως αυτό είναι παραμύθι,

αν είναι αλήθεια πως οι άνθρωποι Δε θα ξαναπιάσουν

τον παλιό δόλο των θεών^.

αν είναι αλήθεια

πως κάποιος άλλος Τεύκρος, ύστερα από χρόνια,

ή κάποιος Αίαντας ή Πρίαμος ή Εκάβη

ή κάποιος άγνωστος, ανώνυμος που ωστόσο

είδε ένα Σκάμαντρο να ξεχειλάει κουφάρια,

δεν το 'χει μες στη μοίρα του ν' ακούσει

μαντατοφόρους που έρχουνται να πούνε

πως τόσος πόνος τόση ζωή

πήγαν στην άβυσσο

για ένα πουκάμισο αδειανό για μιαν Ελένη.

Γιώργος Σεφέρης

Τα εικαστικά είναι της Ελένης Παυλοπούλου

Ορφικοί Ύμνοι...Της Εκάτης.

2009-07-29T18:48:00.019+03:00

Της Εκάτης

Την οδοσύχναστη εξυμνώ Εκάτη, την τρίστρατη, την έρασμία,

την ουράνια τη γήινη καί τη θαλασσινή, κροκόπεπλη,

την επιτάφια, πού με τίς ψυχές νεκρών οργιοβακχεύει,

την Πέρσεια, τη μοναχική, που με τα ελάφια αγάλλεται,

νυχτερινή, σκυλοσυνόδευτη, αήττητη βασίλισσα,

ουρλιαχτική, ξαρμάτωτη, αυτή πού ακαταμάχητη έχει την όψη,

την ταυροπόλο, την κλειδούχο όλου του κόσμου άνασσα,

ήγεμονίδα, νύμφη, παιδοτρόφο, ορεισύχναστη,

την κόρη αυτή θερμοπαρακαλώντας να βρεθεί στίς όσιες τελετές

ευμενική προς τον ποιμένα πάντοτε με χαρούμενη διάθεση.

Πάρε με στη νύχτα ονειροπλέχτρα
Δως μου τα λυτά μαλλιά
Την τρέλα
Την μανιασμένη έμπνευση τη βουερή
Γίνε μου σώμα
Που ακοίμητη μ’ άφησε
Πήρε τα όρη του νου
Ξανά
Και τρέχει

Ελένη Λ.

Εκάτης

Είνοδίαν Έκάτην κλήιζω, τριοδίτιν, έραννήν,

ουρανίαν χθονίαν τε και ειναλίαν, κροκόπεπλον,

τυμβιδίαν, ψυχαίς νεκύων μετά βακχεύουσαν,

Περσείαν*, φιλέρημον, αγαλλομένην ελάφοισι,

νυκτερίαν, σκυλακίτιν, αμαιμάκετον βασίλειαν,

θηρόβρομον, άζωστον, απρόσμαχον είδος εχουσαν,

ταυροπόλον, παντός κόσμου κληιδούχον άνασσαν,

ηγεμόνην, νύμφην, κουροτρόφον, ουρεσιφοίτιν,

λισσόμενος κούρην τελεταίς οσίαισι παρείναι

βουκόλωι εύμενέουσαν αεί κεχαρηότι θυμώι.

*Περσεία: Προσωνυμία της Εκάτης, θυγατέρας του Πέρση και της Αστερίας. (Ησιόδου Θεογονία,408-411)

Μετάφραση: Δημήτρης Παπαδίτσας-Ελένη Λαδιά, Ορφικοί Ύμνοι, Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», Αθήνα 2001.

Ανάγνωση...

2009-07-28T16:02:00.010+03:00

Ενδύομαι λέξεις

Χρώμα
Φωνή
Επίμονο
Θήλυ

Νύχτα

Εποπτεύω τη διάρκεια
Αδρή, εναργής και ρέουσα

Ύστερα κοιτάζω τον αριθμό της σελίδας
Το όνομα
Τον τίτλο
Το πρόσωπο

Αναπνέω την σκέψη

Κι ύστερα

Φιλώ τα σημεία στίξης που έθεσε στο μέλλον.

28/7/2009

Ελενη Λ.

Οι πίνακες είναι του Henri Matisse

Η ποίηση εδώ είναι τόπος... Η λειτουργία της Μήθυμνας

2009-05-27T08:34:00.008+03:00

...

Η ομορφιά φτάνει για όλους και περισσεύει.

Η ιστορία φωλιάζει στη σιωπή.

Αν ξύσεις αυτή τη σιωπή,

θα φανερωθεί η Ιστορία να σου θυμίσει το χρέος.

Στη Μήθυμνα απόθεσα τ’ αποτυπώματα της παιδικής και της εφηβικής ηλικίας, που τα ξαναβρήκα στην αντρική ωριμότητα. Τώρα ξαναπατώ στα ίδια αποτυπώματα. [...]

Όμως η Μήθυμνα δεν μου χάρισε ποτέ απλόχερα την ομορφιά της. Μου την έδινε σταγόνα-σταγόνα με τη σοφία γυναίκας που θέλει πάντα ν’ αγαπιέται. Κάθε φορά ανάμεσα στο έλα και στο φεύγα, αισθανόμουν πως μια λειτουργία βρισκόταν διαρκώς σε εξέλιξη. […]

Φαίδων Θεοφίλου

Έρχομαι Μήθυμνα,

από το Πήλιο

τη Λήμνο

τον Άθωνα

την Αιολίδα

ξετυλίγοντας ως τα σένα τα πρωινά τους αγναντέματα.

Και σου φέρνω τον Έρωτα

Με τα μαλλιά του να στάζουν «λάλον ύδωρ».

Αντικρίζω τη Μήθυμνα

με σκέπη τα πορτοκαλόχρωα παράπονα του ήλιου.

Από ζευγάρια ματιές δυο,

μπήγω στις κλειδώσεις της ομορφιάς της

κι αποθέτω τους άρτους μου

στο κάστρο της ελπίδας της.

ΤΟ ΦΩΣ

ξεπερνά τις διαστάσεις του

τρυπώντας τα βότσαλα

που θα γίνουν φυλαχτά της μοναξιάς.

ΤΟ ΦΩΣ

σκουπίζει τα δάκρυα των πραγμάτων

που συναισθάνονται το σχήμα τους

ή τέλος χαμηλώνει τη δύναμή του,

καταπώς θέλει η Μήθυμνα να φορέσει

τα φίλτρα της ομορφιάς της.

Κι ανατριχιάζουν:

Οι Μακρές

Ο Κούκκος

Ο Μύλος

Η Εφταλού

Το Τσιπούρι

Οι Δυο Πέτρες

Και διαδηλώνουν τις προθέσεις τους:

Τ’ ασφοδίλια

Οι χρυσαλλίδες

Τα γεράνια

Τα χρυσάνθεμα

Τα ψαροπούλια

Οι θαλάσσιες αύρες.

Χλοάζουν τα όνειρα

και βαφτίζονται οι επιθυμίες στο λιμάνι,

γυμνά χαιρετώντας την αλήθεια

όπου ανάμεσα στο έλα και το φεύγα

δεν υπάρχει σπιθαμή χώρος

και τα χέρια υπακούουν

στην ευπρέπεια των αισθημάτων.

Χρυσοδεμένη του ήλιου η Μήθυμνα

με τις πόρπες των βραχόβιων αγίων.

Στο δι’ ευχών

ο φωτοποιητής

κομίζει περίληψη τοπίων

τ’ ουρανού της Μήθυμνας

και σφραγίζει τον Έρωτα

των αισθήσεων και της νόησης.

Κι ήλθε ο καιρός να φύγω,

αφήνοντας τη λαχτάρα της επανόδου

να ξετυλίγεται πίσω μου.

Φεύγω και βλέπω τον άνεμο να ορμά,

ξανοίγοντας

την κατήφεια των χρωμάτων του φθινοπώρου.

Φεύγω

κι απ’ τη θάλασσα εξατμίζεται

το χαίρε των αποχρώσεων που γονυπετούν.

Κι η Μήθυμνα βουτηγμένη στο αίμα

μαχαιρωμένη από τη Δύση.

Φεύγω.

Κατακόκκινος πόνος,

ίδιος ήλιος που αναδύεται

μέσ’ από τα χρώματα

που ξέχασαν να ενωθούν.

Φεύγω,

μέχρι

που βγαίνω έξω απ’ το τραγούδι μου.

Φαίδων Θεοφίλου

Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΜΗΘΥΜΝΑΣ

(Απόσπασμα)

Εκδόσεις ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ, α΄ έκδοση: Νοέμβριος 2007.

Σαν Υστερόγραφο… Η ποίηση εδώ είναι τόπος

Γενέθλια ποίηση

Τυλιγμένη στο χρόνο

Με τα στέρεα αποτυπώματα της μνήμης και της τέχνης

Και τα ενθύμια ενός έρωτα που δεν ζει αναλαμπές επιστροφών, αλλά υπάρχει αέναα παρών «ανάμεσα στο έλα και στο φεύγα».

Τ.

"Ο Θεός στο Καφενείο"... το Ιστολόγιο του Φαίδωνα Θεοφίλου.

"Συντροφεύοντας τις ακριβές μας αμφιβολίες"... Μανώλης Αναγνωστάκης

2009-05-26T03:27:00.010+03:00

...

Αν έπρεπε να πω μια λέξη...

Η στιγμή

Θα χωρούσε το χρόνο

Η σιγή

Θα χωρούσε την οικειότητα

Η λέξη

Θα χωρούσε τη γνώση

Η αφή

Θα χωρούσε την παρουσία

Η ψευδαίσθηση

Θα χωρούσε την αλήθεια

Η ανάγκη

Θα τα χωρούσε όλα

25/5/2009

Ελένη Λ.

Δανείζομαι για τον τίτλο της παρούσας ερευνητικής εργασίας* το στίχο του ποιητή, γιατί θεωρώ πως κάθε απόπειρα έρευνας και ερμηνείας στον ευρύτερο χώρο της τέχνης θα πρέπει να κινείται μακριά από "τελεσίδικες λύσεις".

Αξίωμα αποτελεί το ίδιο το αντικείμενο, στην παρούσα εργασία το ποίημα, και όχι οι όποιες επιστημονικές ή μη αναλύσεις του. Αναλύσεις οι οποίες, φυσικά, γίνονται υπό συγκεκριμένες κοινωνικοϊστορικές συνθήκες και κάθε φορά φωτίζονται από την προσωπική ευαισθησία και θεώρηση, λογοτεχνική, ιδεολογική ή άλλη του μελετητή.

Ο Μανόλης Αναγνωστάκης υπήρξε για μένα ακριβός ποιητής, αν και τον γνώρισα αργά. Ένα απόσπασμα από το ποίημα Κι ήθελε ακόμη… που χρειάστηκε να διαβάσω σε μια εκδήλωση πριν 25 περίπου χρόνια υπήρξε η αφορμή· οι συγκλονιστικές μελοποιήσεις του Μίκη Θεοδωράκη, του Θάνου Μικρούτσικου και αργότερα του Μιχάλη Γρηγορίου και της Αγγελικής Ιονάτου ηχούν ακόμη μέσα μου “θούριοι” περηφάνιας, τρυφερότητας μα και σεμνότητας· ενώ κάθε μα κάθε φορά που χρειάζεται κάτι να πω δημόσια, για το πολιτικό ή πολιτιστικό παρόν της δικής μου γενιάς, στη συμπύκνωση των στίχων του ανέτρεχα και ανατρέχω.

Όταν αποχαιρέτησα τους φίλους

Σ’ αυτή τη γη ξεχάστηκεν η μέρα

Κι οι νύχτες εναλλάσσονται με νύχτες.

[ …]

Θα σου μιλήσω πάλι με σημάδια

Με σκοτεινές παραβολές με παραμύθια

Γιατί τα σύμβολα είναι πιο πολλά από τις λέξεις

Η παρούσα εργασία*, αποτέλεσμα έρευνας, όπως προαναφέρθηκε, σκοπό έχει να παρουσιάσει τα Χριστολογικά και Θρησκευτικά στοιχεία που ανιχνεύονται στο σύνολο του ποιητικού έργου του Μανόλη Αναγνωστάκη.

Γιατί το έργο ενός αριστερού ποιητή; Το εγχείρημα της διερεύνησης Θρησκευτικών στοιχείων στο έργο αριστερών ποιητών και πεζογράφων δεν είναι πρωτοφανές αφού, σε επίπεδο λογοτεχνικής πρακτικής η γόνιμη διαπλοκή θρησκευτικών στοιχείων και κοινωνικών με αριστερίζουσα απόχρωση αντιλήψεων δεν απουσιάζει.

Υπαρξιακός ή πολιτικός ποιητής;

Η κριτική της ποίησης επιμένει, νομίζω, να κατηγοριοποιήσει και να κατατάξει έργα και δημιουργούς. Γι’ αυτό και εδώ τίθεται ένα τέτοιου είδους ερώτημα. Από τις απαντήσεις, κυρίως του ίδιου του Αναγνωστάκη, ας βγάλουμε συμπεράσματα.

“Και ο Μανόλης Αναγνωστάκης”, επισημαίνει ο Mario Vitti, “θεωρήθηκε για μεγάλο διάστημα ως ένας κατ’ εξοχήν πολιτικός ποιητής εξαιτίας της τάσης της κριτικής να ερμηνεύει το έργο του με βάση τα βιογραφικά του δεδομένα,”.

Η κριτική ωστόσο σήμερα αντιμετωπίζει διαφορετικά την ποίηση του, εξετάζοντας τα υπαρξιακάτης ερείσματα. “δεν θέλω να αμφισβητήσω την πολιτική ή ιδεολογική διάσταση της πριν από το 1970 ποίησης του Αναγνωστάκη.”, γράφει ο Νάσος Βαγενάς, “Αυτό που θέλω να πω είναι ότι η ποίηση αυτή είναι λιγότερο μαρξιστική ή κοινωνική απ’ ό,τι πιστεύεται και ότι με αυτό το χαρακτηρισμό την αδικούμε·”.

“Προσωπικά, δε νομίζω ότι είμαι πολιτικός ποιητής.”, δηλώνει ο ίδιος στο περιοδικό ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ, “ Είμαι πολιτικός και ερωτικός μαζί. Συνδυάζονται αυτά τα δύο. Είναι η εποχή που τα συνδύαζε αυτά τα δύο. […] Δεν είμαι επαγγελματίας ποιητής. […] Εκτός από ποιήματα, τα οποία τελείωσαν κάποια εποχή, δεν ξανάγραψα. Έγραψα όμως αρκετά βιβλία, άρθρα πολιτικά σε εφημερίδες, […]. Εδώ και τρία χρόνια έχω διακόψει οριστικά, γιατί αρρώστησα και απογοητεύτηκα από την πολιτική· γενικά, το πολιτικό κλίμα δε μου ταίριαζε πολύ. Αποσύρθηκα τελείως.”.

“Ήταν ένας τρόπος για να εκφραστώ”, λέει ο ίδιος για την ενασχόληση του με την ποιητική.

Γιατί η ποίηση δεν είναι ο τρόπος να μιλήσουμε,

Αλλά ο καλύτερος τοίχος να κρύψουμε το πρόσωπό μας.

Χριστολογικές αναφορές στην ποίηση του Μανόλη Αναγνωστάκη

“Οι χριστολογικές αναφορές εκτείνονται, δίχως να είναι ιδιαίτερα πυκνές, σε όλο σχεδόν το χρονικό τόξο της ποιητικής δραστηριότητας του Αναγνωστάκη· από το 1946 ως το 1970.”.

Με πρώτο χρονολογικά, μα όχι απόλυτα σαφή, τον παρακάτω στοίχο:

Μη θυμηθείς κάποια μέρα κάποιον που έφυγε με δυο

πληγωμένες παλάμες

“Χρειάζεται να επισημάνουμε ότι η λέξη παλάμες θα εμφανιστεί σ’ ένα ακόμη, και μόνο, σημείο του ποιητικού έργου του Αναγνωστάκη· και θα πρόκειται πάλι για τον Ιησού…”.

τις παλάμες του με τα σημάδια των καρφιών

Αμφισβητούμενη η επόμενη αναφορά:

χωρίς αργύριο υποταγής στην άγρια νύχτα

“η φράση, θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι παραπέμπει στα «τριάκοντα αργύρια» της προδοσίας του Ιούδα. Κάτι τέτοιο δε μου φαίνεται τόσο πιθανό,”, λέει ο Ξενοφών Κοκόλης, “όμως δε μπορεί ν’ αποκλειστεί.”.

Στο ποίημα Γράψανε τ’ όνομά του, το σύμβολο Ιησούς ομοιάζει με τον μελλοθάνατο, “ως προς τα πάθη”. Η ανάγνωση του ποιήματος δε μας αφήνει αμφιβολίες.

Γράψανε τα’ όνομά του στη σιδερένια πόρτα

Μοιράσανε τα ρούχα του στους οπλισμένους στρατιώτες

Δε μίλησε – «Τετέλεσται»

“Θα είχε πιθανότατα το δικαίωμα κάποιος να παραλληλίσει το όνομα που γράφεται στο μικρό χαρτί προς την «επιγραφήν» ή «τίτλον» που «έθηκεν επί του σταυρού» ο Πιλάτος…”, αναφέρει ο Ξενοφών Κοκόλης.

Αν και δεν ολοκληρώνει ο ποιητής τον παραλληλισμό μιλώντας για Ανάσταση, ο μελετητής, τολμά να θεωρήσει ότι αυτός ο παραλληλισμός “συνεχίζει να λειτουργεί κατά κάποιον τρόπο. Ο μελλοθάνατος θα εκτελεστεί, αλλά δε θα πεθάνει.”

εγώ

είναι γραμμένο για πάντα να ζήσω.

Το Δείπνο, στο οποίο επισημαίνονται αναφορές και συμβολισμοί από τη ζωή του Χριστού, έχουν σταθεί πολλοί μελετητές του έργου του Μανόλη Αναγνωστάκη.

Μεταφράζοντας το γνωστό θέμα της Καινής Διαθήκης ο ποιητής ωθεί τον Λαμπρίδη να παραλληλίσει το ποίημα με συνεδρίαση του Πολιτικού Γραφείου, ενώ ο Μαρωνίτηςορθά, συγκρίνοντας τις χρονολογίες, θεωρεί ότι το ποίημα αναφέρεται στην “οδυνηρότερη, ίσως, εμπειρία του Αναγνωστάκη” την διαγραφή του δηλαδή από το κόμμα.

Κόπηκε το ψωμί και το κρασί μοιράστηκε στις κούπες

Στίχος που κατά τον Κοκόλη “παραπέμπει τον αναγνώστη στη γνωστή σκηνή: « Εσθιόντων δε αυτών λαβών ο Ιησούς τον άρτον και ευλογήσας έκλασε και εδίδου τοις μαθητές και είπε· λάβετε φάγετε· τούτο εστί το σώμα μου· και λαβόν το ποτήριον και ευχαριστήσας έδωκεν αυτοίς λέγων· πίετε εξ αυτού πάντες· τούτο γαρ εστί το αίμα μου» κλπ. (Ματθ. 26,26-29· πρβλ. και Μάρκ. 14,22-25, Λούκ. 22,19-20).”. Την προδοσία ταυτισμένη ξεκάθαρα με το πρόσωπο του Ιούδα βρίσκουμε στην παρομοίωση σα φιλί του ίδιου ποιήματος που παραπέμπει στο προδοτικό φίλημα.

(«Στο βάθος κήπος») Γραφικές οι παραστάσεις

[…]

κι όπως κανείς δεν έλειπε, οι συνδαιτυμόνες στης οικειότητας τη ζεστασιά πράα δοσμένοι μέσα στα γέλια και στις σοβαρές κουβέντες, όπως πάντα, στ’ αστεία πειράγματα και στα λαφριά τραγούδια.

Όμως οι ώρες βάραιναν κι όταν χτύπησαν ρυθμικά οι δώδεκα, όλοι χαμήλωσαν τα μάτια να μην κοιταχτούνε

-έφθασε η ώρα και δεν είχε ακόμα η προδοσία γίνει-

Αυτό το έφτασε η ώρα και οι συχνές επαναλήψεις μέσα στο ποίημα για την ώρα που φτάνει-δεν φτάνει, “είναι δυνατόν να θυμίσουν τη συχνή στο Κατά Ιωάννην φράση «έρχεται η ώρα» (4,21 και 23, 5,28, 16,2 και 32) και «ελήλυθεν η ώρα» (12,23), μαζί με τις παραλλαγές της , ειδικά τη νύχτα της σύλληψης του Ιησού: «ιδού ήγγικεν η ώρα και ο Υιός του ανθρώπου παραδίδοται εις τας χείρας των αμαρτωλών» (Ματθ. 26,45· πρβλ. και Μάρκ. 14,41)”.

Για “προσφυγή στη συμβολική γλώσσα του μύθου” μιλά η Άννα Τζούμα εξετάζοντας μαζί τα τρία ποιήματα, Το Δείπνο, το Μιλώ… και το Έπρεπε… “Το σύμβολο υποκαθιστά τη μονοσήμαντη ακαμψία της κατηγορηματικής λέξης, συμπυκνώνοντας παράλληλα τον εννοιολογικό πλουραλισμό στο Ένα.”. Ως προς τη χρονική όμως μεταφορά του παρόντος στο παρελθόν, “επιχειρείται για πρώτη και μοναδική φορά η ανασύνθεση της μυθολογίας του χρόνου. Με τη συμβολική μεταφορά του παρόντος σε τρία επεισόδια του Χριστιανικού κύκλου, το Μυστικό Δείπνο, τη Νεκρανάσταση και την Αποστολική διδασκαλία, η ζωντανή παρουσία του απώτατου παρελθόντος μέσα στην καρδιά του παρόντος επιβεβαιώνει τον κυκλικό χαρακτήρα του μύθου, ο οποίος αναπαράγεται αέναα σε κάθε ανθρώπινη συμπεριφορά.”.

Όπως και να ‘χει, το αμάλγαμα των αλληγοριών από την κλασική μυθολογία και την Καινή Διαθήκη, ανταποκρίνεται επίσης στην ανάγκη να εκφράσει αλλά συγχρόνως και να κρύψει από τα μάτια των άλλων ένα δράμα που αναλώνεται σε μια μυστική μύηση, από την οποία ο έξω κόσμος μένει αντικειμενικά αποκλεισμένος.

Λέγει αυτώ ο Πιλάτος: Τι έστιν αλήθεια;

Και αυτά ειπών, πάλιν εξήλθεν

ΙΩΑΝΝΗΣ

Έπρεπε -δεν έπρεπε- την τρίτη μέρα να ξαναγεννηθεί.

[…]

Σιωπώντας τόσους αιώνες γνώριζε πιο σοφά την αδημονία του αναμενόμενου

[…]

Ήρθε η στιγμή της πιο πικρής θυσίας: στα χέρια σοφών τυμβωρύχων, υστερικών πορνών και τρυφερών νηπίων,

ήρθε η στιγμή- φοβήθηκε στα μάτια να μας αντικρίσει

μαντεύοντας την άρνηση που ρυτίδωνε τα πρόσωπά μας

κι εμπρός στο πλήθος τίναξε τα σκονισμένα ρούχα του

βούλιαξε μέσα στο στήθος του τη βεβαιότητα τόσων αιώνων που έρχονταν

κι άνοιξε τρέμοντας τις παλάμες του με τα σημάδια των καρφιών.

Ο Μανόλης Αναγνωστάκης επιγράφει το ποίημα Έπρεπε με ένα απόσπασμα από το Κατά Ιωάννην (18,38). Αυτό συμβαίνει για πρώτη και μοναδική φορά στο σύνολο των ποιημάτων του. Εδώ ο ποιητής χρησιμοποιεί ξεκάθαρα το σύμβολο του αναστημένου Ιησού αλλά και το γνωστό θέμα του «άπιστου» Θωμά, μαντεύοντας την άρνηση που ρυτίδωνε τα πρόσωπά μας, «πτοηθέντες» και «έμφοβοι» οι μαθητές νόμισαν ότι βλέπουν φάντασμα (Λουκ. 24,36-44)

(Κι έτσι τελείωσε. Όχι για μας που είχε από μέρες τελειώσει

λαμπρή και μεγαλόπρεπη η Μόνη Στιγμή

όταν μπροστά στο δήμιο που τόλμησε το «Τι εστίν…»

εκείνος, πλήρης και άφθαρτος, δε μίλησε, απελθών)

Το νόημα του ποιήματος, γίνεται σαφέστερο, αν σκεφτούμε ότι ο Ιησούς είχε δύο «όψεις», ας πούμε: είναι αφενός αυτός που ενανθρωπίστηκε και είχε μια συγκεκριμένη σε χώρο και χρόνο ιστορία· από την άλλη, ο Ιησούς είναι μια προαιώνια υπερανθρώπινη Οντότητα, που υπήρχε και πριν και μετά τον επί γης Ιησού. Ο Ξενοφών Κοκόλης προσπαθώντας να ερμηνεύσει το συμβολισμό, αναρωτιέται, σε ποιόν αναφέρεται το ποίημα.

Η Οντότητα αυτή στο ποίημα, είναι ο «ιδρυτής-πιστός» μιας ιδεολογίας που βλέπει και πολλές φορές προβλέπει την έκπτωση με “πικρή βεβαιότητα”; Ο ποιητής - γνώστης της ιστορικής πραγματικότητας και κατ’ επέκταση της ίδιας τη ιστορικής και ιδεολογικής πορείας της Αριστεράς - φτιάχνει το συμβολισμό. Το ξαναγεννημένο πρόσωπο, ίσως παραπέμπει σε αρχέγονους μύθους και συμβολισμούς και όχι στην ανάσταση του Χριστού. Ο Κοκόλης θεωρεί ότι δεν αποτελεί “καν ιδιαίτερα «πρωτότυπο» παραλληλισμό.”, αφού ανιχνεύεται συχνά και σε κείμενα άλλων, όπως για παράδειγμα του Καζαντζάκη.

Την πρώτη ρητή νοηματική αναστροφή, τη συναντάμε στο ποίημα Όταν αποχαιρέτησα(…). Το ποίημα έχει ημερομηνία 9^η Θερμιδώρ 195, αυτό ίσως μας βοηθήσει να κατανοήσουμε το στίχο: να επιστρέψουν τ’ άγια στους σκύλους τα βρέφη στις μήτρες, όπου αντιστρέφεται το γνωστό «μη δώτε το άγιον τοις κυσί» (Ματθ. 7,6). Σ’ αυτό το σημείο ο Ιησούς έχει ήδη πει «μη κρίνετε, ίνα μη κριθήτε·» (Ματθ. 7,1), και ο Μανόλης Αναγνωστάκης, αντιστρέφοντας χρονικά και φραστικά, μιλά για την κρίση, την προδοσία και την εξόντωση, για το ίδιο το τέλος της επανάστασης, το “Σοβιετικό Θερμιδώρ”.

Την προδοσία του ηγέτη (κωδικό όνομα: Αυτός), της ηγεσίας – καθοδήγησης, θα έλεγα εγώ, χρησιμοποιώντας λεκτικές συνήθειες του πολιτικού χώρου, πραγματεύεται αναλύοντας το Μιλώ… και ο Αργυρίου. Ενώ ο Orsina, αναφερόμενος στο ίδιο ποίημα, υπογραμμίζει ότι ο ποιητής εκφράζει την “ελπίδα του στο μέλλον, την εμπιστοσύνη του στην ιστορία. Εμπιστοσύνη της οποίας είναι κομιστές οι σκοτεινοί σύντροφοι, που στ’ όνομά τους ξαναρχίζει ο ίδιος να μιλά, καταφεύγοντας ακόμα μια φορά σε αλληγορίες από την Καινή Διαθήκη.

Μα πιο πολύ μιλώ για τους ψαράδες

Π’ αφήσανε τα δίχτυα τους και πήρανε τα βήματά Του

Κι όταν Αυτός κουράστηκε αυτοί δεν ξαποστάσαν

Κι όταν Αυτός τους πρόδωσε αυτοί δεν αρνηθήκαν

Κι όταν Αυτός δοξάστηκε αυτοί στρέψαν τα μάτια

Κι οι σύντροφοι τους φτύνανε και τους σταυρώναν

Κατά τον Orsina ο Αναγνωστάκης “μεταφέρει σ’ ένα φανταστικό επίπεδο το ιστορικό δράμα, ζωντανεύοντας τις δικές του εικόνες με μια αλληγορική ένταση, μέσα από την αναδρομή σε παραβολές της Καινής Διαθήκης, την οποία ο ποιητής χρησιμοποιεί για να επικαλεστεί, σε μιμητική κλίμακα, τη βασανισμένη του σχέση με τους «συντρόφους» του, με το κόμμα. Το οπλοστάσιο των αλληγοριών έχει οπωσδήποτε σκοπό να ανακαλέσει την τέλεση μιας αδικίας που δεν περιγράφεται διαφορετικά και που παραμένει ακατανόητη στο ίδιο το θύμα που την υφίσταται.”.

Η χριστολογική αναφορά καλύπτει τη δεύτερη παράγραφο του ποιήματος. Εδώ αντιστρέφεται όχι απλώς το νόημα μιας-δυο φράσεων, αλλά εκ βάθρων η ιστορία της Κ.Διαθήκης και ο συμβολισμός της.

Ο Δημήτρης Κόκορης, πηγαίνει πιο μακριά τα συμπεράσματά του εξετάζοντας το ποίημα Μιλώ…το εντάσσει “στην περιοχή που ορίζει ο – κατά Ρολάν Μπάρτ, «χριστομορφισμός της επανάστασης». Επιχειρώντας, μάλιστα, μια ειδικότερη και ακριβέστερη προσέγγιση σε χριστομορφισμό του Κόμματος ή – με άλλη διατύπωση – σε χριστομορφισμό της επίσημης Αριστεράς.”

Με γλώσσα απλή και τραγικά φορτισμένη, κερδίζει μεγάλο μέρος της συγκινησιακής ορμής των στίχων, ανατρέποντας θρησκευτικά στερεότυπα, δηλαδή δικαιώνοντας τους συνεπείς αγωνιστές – μαθητές του Χριστού και όχι το Χριστό – διδάσκαλο.

“Οι τελευταίες φράσεις του βιβλίου Τα Ποιήματα 1941-1971,είναι:

Κρίνε για να κριθείς.

Αυτή η καταληκτήρια εντολή αντιστρέφει το γνωστό «μη κρίνετε ίνα μη κριθήτε» του Ιησού (Ματθ. 7,1 πρβλ. και Λουκ. 6,37)· το ευαγγελικό χωρίο προέρχεται και αυτό, όπως εκείνο της προηγούμενης νοηματικής αντιστροφής, από την «Επί του όρους ομιλία» και μάλιστα από το ίδιο κεφάλαιο του Ματθαίου. Δεν πρόκειται απλώς για μια τολμηρή αντιστροφή. Εδώ, και μ’ αυτόν τον «βιβλικό» τρόπο, εναποτίθεται το τελικό απόσταγμα μιας πνευματικής διαδρομής που θα έπρεπε να την πούμε, αν δεν είχα ντυθεί με τόσα ψέματα οι λέξεις, πολιτικά στρατευμένη.

***Μιλώ, Μίκης Θεοδωράκης

*Η παρούσα ανάρτηση, αποτελεί απόσπασμα ερευνητικής εργασίας η οποία πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια των Θεολογικών μου σπουδών.

Εδώ παραθέτω μέρος των Χριστολογικών στοιχείων της ποίησης του Αναγνωστάκη. Τα θρησκευτικά… ίσως να τα παρουσιάσω κάποια άλλη φορά, αν υπάρχει ενδιαφέρον.

Ελένη Λ.

Φωτογραφίες: Bruce Gilden, Peter Marlow, W. Eugene Smith

Το πλευρό της Εύας... Μαρία Πολυδούρη

2009-05-09T13:20:00.010+03:00

...

Χωρίς εσένα θρυμματίζομαι

σε άπειρες γυναίκες

που όλες μαζί συνθέτουν

το τοπίο της μοναξιάς

9/5/2009

Τ.

...

Αυτόν τον καταδίωκε ένα πνεύμα
στις σκοτεινές εκτάσεις της ζωής του.
Οι ασχολίες του, οι χαρές του, σ’ ένα νεύμα
προσχήματα γινόνταν της ορμής του.

Τα ωραία βιβλία, η σκέψη, ένα ορμητήριο
λίγες στιγμές· βίαιος στον έρωτά του.
Ύστερα γέμιζε η όψη του μυστήριο
και τίποτε δεν ταίριαζε κοντά του.

[...]

Μαρία Πολυδούρη
Σ' ένα νέο που αυτοκτόνησε

Φωτογραφία: Gueorgui Pinkhassov, Αρχείο

Απολογισμός...

2009-03-30T11:05:00.013+03:00

Στον ποιητή Φαίδωνα Θεοφίλου

Αρουραίοι της επανάστασης,

ροκάνισαν αργά αργά το μεδούλι των ονείρων μας εργολαβικώς.

Τα λάβαρα αποκήρυξαν με οργή τις παρουράνιες συμφωνίες των απογευμάτων.

Ανεμίζουν μεσίστια.

Η σπουδή στην επιτήδευση έλαβε πρώτη τον λόγο.

Βραδινά ενδύματα συμπλέκονταν με τσόχινες παντόφλες.

Το καθαρό ρούχο σε υπόγειες διαδρομές ιδιώτευσε.

Οι θηλές του Μέλλοντος στέρεψαν.

Οι λέξεις στειρώθηκαν.

Οι ετυμηγορίες δόθηκαν: Ειδεχθές

Οι αυτουργοί κι οι τελετάρχες μόνο υποκρίθηκαν θλίψη.

Κράτησαν ενός λεπτού σιγή.

30/3/2009

Τ.

Φωτογραφία: Jonas Bendiksen, "Crows circle a statue of' Lenin in front of the Supreme Soviet building."

Το Θήτα...

2009-02-17T01:46:00.002+02:00

ΙΙ

Κι αυτή τη νύχτα και την άλλη νύχτα
Που πιάνεται ένας άνθρωπος απ’ την ψυχή και κάποιο χέρι τον σπέρνει στους δρόμους

[…]

Έτσι όπως ήμουν εξουθενωμένος στα σαρανταεφτά μου χρόνια με μια αγάπη τώρα να σαπίζει σ’ άγνωστα βαθουλώματα φιλιών
Ξεκίνησα από ένα παράθυρο με θρυμματισμένο φως και μες στη νοτισμένη άσφαλτο τρύγησα όλο μου το είναι

[…]

Ζήτησα από παντού ακόμα κι από τα αποφάγια ενός οράματος

Τη λίγη πιθανότητα (έστω κι αδυναμία) να προφέρω το πρώτο γράμμα κάθε πράγματος

Το Θήτα

Δ.Π.Παπαδίτσας,"Όπως ο Ενδυμίων", 1970.

F.G.Lorca & Νίκος Καββαδίας...

2009-02-11T22:05:00.013+02:00

Νύφη

Στα πανηγύρια να με γυρίζεις

να’ μαι η ντροπή κάθε γυναίκας,

κι οι άνθρωποι να με κοιτάνε

με τα σεντόνια του γάμου μου

σα φλάμπουρα στον αέρα.

Λεονάρντο

Το ξέρω. Έπρεπε να σ’ αφήσω,

αν είχα νου για να σκεφτώ.

Μα από κοντά σου δεν μπορώ

να φύγω πια. Κι εσύ, το ίδιο.

Δοκίμασε. Καν’ ένα βήμα.

Καρφιά του φεγγαριού καρφώσαν

τη μέση μου με τους γοφούς σου.

(Όλη αυτή η σκηνή είναι βίαιη, γεμάτη μεγάλο αισθησιασμό.)

Από τον "Ματωμένο Γάμο" του F.G.Lorca, σε μετάφραση Νίκου Γκάτσου.

Οι σκηνοθετικές οδηγίες είναι του ίδιου του Ποιητή.

Στο nyxterino...

Στο Θανάση Καραβία

Ανέμισες για μια στιγμή το μπολερό
και το βαθύ πορτοκαλί σου μεσοφόρι.
Αύγουστος ήτανε δεν ήτανε θαρρώ,
τότε που φεύγανε μπουλούκια οι Σταυροφόροι.

Παντιέρες πάγαιναν του ανέμου συνοδιά
και ξεκινούσαν οι γαλέρες του θανάτου.
Στο ρωγοβύζι ανατριχιάζαν τα παιδιά
κι ο γέρος έλιαζε ακαμάτης τ' αχαμνά του.

Του ταύρου ο Πίκασσο ρουθούνιζε βαριά
και στα κουβέλια τότε σάπιζε το μέλι.
Τραβέρσο ανάποδο - πορεία προς το Βοριά.
Τράβα μπροστά - ξοπίσω εμείς - και μη σε μέλλει.

Κάτου απ' τον ήλιο αναγαλλιάζαν οι ελιές
και φύτρωναν μικροί σταυροί στα περιβόλια.
Τις νύχτες στέρφες απομέναν οι αγκαλιές
τότες που σ' έφεραν, κατσίβελε, στη μπόλια.

Ατσίγγανε κι Αφέντη μου, με τι να σε στολίσω;
Φέρτε το μαυριτάνικο σκουτί το πορφυρό.
Στον τοίχο της Καισαριανής μας φέραν από πίσω
κ' ίσα έν' αντρίκιο ανάστημα ψηλώσαν το σωρό.

Κοπέλες απ' το Δίστομο φέρτε νερό και ξίδι.
Κι απάνω στη φοράδα σου δεμένος σταυρωτά
σύρε για κείνο το στερνό στην Κόρδοβα ταξίδι,
μέσ' απ' τα διψασμένα της χωράφια τ' ανοιχτά.

Βάρκα του βάλτου ανάστροφη, φτενή, δίχως καρένα.
Σύνεργα που σκουριάζουνε σε γύφτικη σπηλιά.
Σμάρι κοράκια να πετάν στην έρημην αρένα
και στο χωριό ν' ουρλιάζουνε τη νύχτα εφτά σκυλιά.

Η φωτογραφία είναι από το αφιέρωμα στο Ως3

Πότέ δε σε είχα αγαπήσει τόσο πολύ...

2009-02-11T17:46:00.002+02:00

Ποτέ δε σε είχα αγαπήσει τόσο πολύ,
όπως εκείνο το δέιλι που σε άφησα
με κατάπιε το βαθυγάλαζο δάσος,
ψυχή μου,
που πάνω του, στα δυτικά,
κρέμονταν κιόλας
χλωμά τα άστρα.

Γέλασα αρκετά,
καρδιά μου,
γιατί συγκρούστηκα παίζοντας
με το σκυθρωπό πεπρωμένο
την ίδια ώρα
μέσα στο γαλανό δείλι του δάσους
αργοσβήναν κιόλας πίσω μου τα πρόσωπα.

Εκείνο το μοναδικό σούρουπο
όλα ήταν τόσο γλυκά
όσο δεν ήταν ποτέ ξανά να γίνουν
αλλά αυτό που μου απόμεινε είναι
μόνο πουλιά μεγάλα
που το δείλι
πετούν πεινασμένα στον
σκοτεινιασμένο ουρανό

Μπέρτολτ Μπρέχτ

Αγάπη, Μάγισσα των αστεριών...

2009-02-10T16:30:00.011+02:00

Mη δως γυναικί την ψυχήν σου, επιβήναι
αυτήν επί την ισχύν σου.
Σοφία Iησού υιού Σειράχ.

Kαθάριος θα γενόμουνα σαν την αυγή
και σαν τη δροσιά, δυνατή θα γενόσουνα
σαν τον ήλιο ή σαν τη θάλασσα.
Swinburne (O Θρίαμβος του Kαιρού).

Περδικόστηθη Tσιγγάνα,
ω μαγεύτρα, που μιλείς
τα μεσάνυχτα προς τ' άστρα
γλώσσα προσταγής,

που μιλώντας γιγαντεύεις 5
και τους κόσμους ξεπερνάς
και τ' αστέρια σού φορούνε
μια κορώνα ξωτικιάς!

Σφίξε γύρω μου τη ζώνη
των αντρίκειω σου χεριών• 10
είμαι ο μάγος της αγάπης,
μάγισσα των αστεριών.

Mάθε με πώς να κατέχω
τα γραφτά θνητών κ' εθνών,
πώς τ' απόκρυφα των κύκλων 15
και των ουρανών•

πώς να φέρνω αναστημένους
σε καθρέφτες μαγικούς
τις πεντάμορφες του κόσμου
κι όλους τους καιρούς• 20

πώς, υπάκουους τους δαιμόνους,
τους λαούς των ξωτικών,
στους χρυσούς να δένω γύρους
των δαχτυλιδιών,

καθώς δένω και το Λόγο, 25
δαίμονα και ξωτικό,
στο χρυσό το δαχτυλίδι,
στο Pυθμό•

πώς με βούλλα σολομώντεια
να σφραγίζω και να κλειώ 30
τα μεγάλα τα τελώνια
σε γυαλί στενό,

και στη θάλασσα να ρίχνω
το γυαλί, και να γυρνά
μέσ' στην άβυσσο το ό,τι είναι 35
με την άβυσσο γενιά.

Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου. Λόγος Γ΄. Aγάπη Kωστής Παλαμάς

Φωτογραφία: Josef Koudelka

Μαρία

2009-02-08T12:11:00.016+02:00

Τον πήρε ξανά το μάτι μου την ώρα που τελείωνε τη δουλειά.

Σκονισμένος, πλενόταν μέσα σ’ εκείνο τον απίστευτο ήλιο, έπαιρνε νερό από το βαρέλι και τραγουδούσε.

Το σώμα Του δυνατό και σκούρο.

Το ιδρωμένο φανελάκι και το στενό ξεθωριασμένο παντελόνι, φάνταζαν πάνω Του σαν γαλανόλευκο λάβαρο.

Έμεινα να κοιτάζω τα χέρια Του που πάλευαν να διώξουν τα πριονίδια και τη σκόνη.

Δεν με είδε.

Δεν έβλεπε σχεδόν ποτέ κανέναν.

Χαμογελούσε.

Έγερνε πάντα γλυκά το κεφάλι δεξιά στο πλάι κι όταν σήκωνε τα μάτια νόμιζες ότι το βλέμμα Του σε αγνοεί, σε διαπερνά ή σε περιέχει.

Σα να μην κοίταζε τίποτα και να τα έβλεπε όλα.

Κρεμόμουν απ’ τη θωριά Του, κρεμόμουν απ’ τη ματιά Του, κρεμόμουν απ’ τις παλάμες Του.

Κάθε φορά που τον έβλεπα, νόμιζα πως ήρθε για να σώσει τον Κόσμο.

Κάθε φορά που τον έβλεπα, νόμιζα πως με περιβάλλει μια σκιά χαράς.

Γιατί;

Ούτε και ήξερα το γιατί…

Ήθελα να του μιλήσω μα ήθελα να με καλέσει Αυτός.

Ήταν πρωτόγνωρο.

Εγώ είχα τόσους και τόσους άντρες…

Κι όμως αυτόν τον ήθελα αλλιώς.

Ήθελα να είμαι δική Του κι ας μη με άγγιζε.

Ήθελα να είμαι μάνα Του κι ας μην τον γέννησα.

Ήθελα να γεννηθώ ξανά απ’ αυτόν κι ας μην είχαμε αλλάξει ούτε ένα βλέμμα.

Ήθελα να του φωνάξω «Συγνώμη» κι ας μην ήξερα γιατί μετάνιωνα.

Μυστήριο…

Μυστήριο ξένο και παράδοξο.

Μάζεψε τα εργαλεία στην πάνινη τσάντα και τράβηξε για το σπίτι Του.

Έμενε ακόμη με τους γονείς Του.

Για γυναίκες, ούτε λόγος.

Βοηθούσε τον πατέρα Του στη δουλειά.

Μαραγκός.

Ίσως αυτό να τον έκανε αλλιώτικο στα μάτια μου.

Έχτιζε. Έχτιζε. Όλο έχτιζε.

Εγώ είχα μάθει μόνο να γκρεμίζω.

Όλα όσα κέρδιζε η νύχτα στα ιδρωμένα μου σεντόνια, η μέρα τα σκορπούσε σε γιατρικά, μπογιές κι αρώματα.

Ποιος είπε πως η τέχνη μας φέρνει εύκολο χρήμα;

Άλλος με το κορμί του άρρωστο, άλλος με την ψυχή, όλοι σ’ εμάς έρχονται ν’ αδειάσουν τον πόθο τους.

Αρρωσταίναμε κι εμείς απ’ αυτό.

…

Άλλες φορές, ήθελα να Τον προκαλέσω.

Να βρεθώ τυχαία στο δρόμο Του, δεν άλλαζε δα και ποτέ πορεία…

Να ‘χω τα μαλλιά ξέπλεκα, το κορμί να γυαλίζει από τα λάδια και τις μυρωδιές, τα μάτια μου όμορφα τονισμένα με κάρβουνο, τα χείλια μισάνοιχτα σ’ ένα «Ναι!»…

Ήθελα…

Μα κάθε που Τον έβλεπα άλλαζα.

Κάτι φτερούγιζε στην καρδιά μου. Σαν ελπίδα, σαν… κι εγώ δεν ήξερα τι.

Ήθελα να Του μιλήσω.

Δεν είχε πολλά λόγια με κανέναν, αν και μιλούσε σε όλους.

Του ταίριαζε η σιγή, σαν να Τον είχε γεννήσει.

Κι οι μέρες εναλλάσσονταν με μέρες. Γιατί τις νύχτες μου δεν υπήρχε ζωή.

...

Ένα σούρουπο, έριξε επάνω μου τη ματιά Του.

Δροσερή φλόγα.

Με ξύπνησε σαν απρόσμενο φίλημα.

Άρχισα να τον σκέφτομαι συνέχεια.

Είχα μια αίσθηση συνεχούς παρουσίας Του, μια αίσθηση πληρότητας.

Σα να είχα γυρίσει την πλάτη στον περιορισμένο μου κόσμο και τότε να έβλεπα την απέραντη Αλήθεια.

Αναρωτιόμουν ποια είμαι.

Δεν ένοιωθα ότι είχα κάνει λάθη που δεν έπρεπε να ξανακάνω. Όχι!

Ένοιωθα απλά ότι ήμουν άλλη. Μια βαθειά και ταυτόχρονα ακαριαία αλλαγή.

…

Ύστερα ήρθαν οι μέρες που πολύ ακουγόταν τ’ όνομά Του.

Σα φόβος, σαν απειλή, σαν ελπίδα.

Δεν ήξερες τι να πιστέψεις.

Έτρεχαν ξωπίσω Του μιλιούνια. Πλήθος λαού. Μετάνιωνα που δεν Του είχα μιλήσει νωρίτερα. Τώρα ήταν αδύνατο να Τον βρω μόνο.

…

Αγόρασα με όσα χρήματα μου είχαν απομείνει έλαια και μύρο

Και Τον ακολούθησα.

2-6-2008

Θεατρικοί Μονόλογοι, σχεδίασμα λάθους 7.

ΥΓ... Το ποίημα θα παραμείνει αναφιέρωτο για την προστασία της ψυχικής μου ηρεμίας από την μνήμη του πολέμου που έχω υποστεί εξαιτίας αυτής της αφιέρωσης.

Εδώ οι λόγοι που το ποίημα δεν ήταν δημοσιευμένο τόσον καιρό.

Οι βρώμικοι και οι σάπιοι βλέπετε, θέλουν να μας βρωμίσουν όλους για να μας φέρουν στα μέτρα τους. Οι επιθέσεις τους είναι τόσο λυσσαλέες που κάνουμε καιρό να συνέλθουμε.

2/1/2012

Ελευσίνια Πάθη...

2009-02-07T01:19:00.014+02:00

(ελευσίνιο)

Ήταν τα μάρμαρα ήταν η σκόνη ήταν Νεΐθ Αθώρ

ΙΕΡΟΦΑΝ[…] ΚΕΛΕΥΘΑ ΜΙΝ

ΔΗΜΩ ΜΕΓΑΡ[…];

Ήταν παρόχθια μυστικά;

ήταν τα χνάρια μου ακριβώς στα χνάρια σου;

ήταν το μυστικό απ’ το μυστικό;

η αίσθηση μέσα απ’ την αίσθηση;

Ήταν ότι ακριβώς ήμουν εσύ:όργιο αγαθό, στάχυ, πομπή;

το χέρι εκείνο που άγγιζε κι έπεφτε αιθάλη;

Η συκιά μέσα απ’ τη συκιά ο καρπός;

τα βήματα μέσα απ’ τα βήματα τα πόδια;

(αχ αυτά που πάτησαν

φωτιές

και μια ήταν σκιές και μια ήταν άνθια)

Ήτανε συκοβλάσταρο σε δράκου στόμα; πώς να ξεχάσω

του Αυγούστου το πλουτώνιο άντρο;

πώς τις αγέλαστες πλουτώνιες πέτρες

πώς το νερό πώς την αράχνη πώς το παρθένιο φρέαρ;

Πώς το φιλί που δεν σ’ αντάμωσε

και πώς εγώ ο ηλιογδαρμένος σ’ έχασα απ’ τα μάτια;

1981

Δ.Π.Παπαδίτσας, "Η Ασώματη", 1983

... ... ...

ΥΓ...

Για τα μονάκριβα πάθη μου.

Τ.

Εν Πάτμω...

2009-02-05T21:33:00.002+02:00

Οι κασετίνες των οστών
Και των θριάμβων άνοιξαν
Και τότε η νύχτα που άδειασε
Στα πόδια των δικαίων
Τη μυροθήκη της
Δρόσιζε των μαρτύρων
Τους λαμπερούς κροτάφους

Μα όλα ένα σκότος τα έπινε
Κι έφτυνε στάχτη, κύματα
Δώστε τη στ’ ακρογιάλια
Που ξέρουν με τις στάχτες
Να ζωγραφίζουν το αχανές
Πάνω σε ουράνια βότσαλα

Δ.Π.Παπαδίτσας, "Εν Πάτμω", 1962.

Pauperism...

2009-02-04T13:06:00.007+02:00

Η ζωή μου ήταν πάντα γάτα…
Περίεργη, χαδιάρα, επιθετική και ανυπότακτη.
Δεν έκανα τίποτα με το «έτσι θέλω» της πραγματικότητας, πάντα πήγαινα με το «θέλω» και το αγαπώ.
Το θέλω είναι μεγάλη λέξη. Σημαίνει επιλογή και αποδοχή της προσωπικής ευθύνης.

Λένε πως η γάτα δεν γνωρίζει αφέντη, μόνο σπίτι…
Ίσως, ίσως είναι έτσι.
Πατρίδα μου, σπίτι, ανάγκη, καρδιά μου…οι άνθρωποι.

Τ.

Ο Αγαπημένος του όντος...

2009-02-04T12:29:00.007+02:00

Ερμηνεία Πρώτη

Άγριο το στόμα της επιθυμίας ανοίγει το σκοτάδι του
Ένα σκοτάδι χρωματιστό, η θεία κραυγή σπάζει την πέτρα του
Κι αναβρύζει τ’ όνειρο

Ήταν η αυγή εκείνο που μ’ έτρωγε γύρω-γύρω και οι σπίθες μου φώτιζαν τα σκοτάδια
Σκοτάδια πριν απ’ τη γέννηση
Και ξανά σκοτάδια μέσα στα φώτα της βαθιάς λογικής
Που μου ανυψώνει τη ζωή μέχρι τη σκόνη μιας πρόνοιας
Και μου βγάζει τα μάτια και μου κόβει τα χέρια για να πετώ
Ά δυσοίωνη θλίψη στον ουρανό σου

[…]

Απ’ το μυαλό μου δε βγήκε ποτέ ένα ολόκληρο ζώο
Ποτέ η εκτυφλωτική δέσμη του ασήμαντου που είναι ακέραιος ύμνος
Και ποτέ ένα ολόκληρο νησί με τραγουδιστές λακκούβες αλατιού και ταπεινούς θάμνους πρωινής χαράς μελισσιών

[…]

Δεν έμαθα τίποτα, πηγαίνω χιλιοτρυπημένος απ’ τον αέρα αιώνιος και αγαπημένος του όντος

Δ.Π.Παπαδίτσς, "Εν Πάτμω και δύο Ερμηνείες", 1966.

Shadow...

2009-02-02T11:08:00.002+02:00